Zuidelijk Centro Storico

Uitzicht vanuit het slaapkamer raam van mijn hotel

Rome

De stad heeft ca. 2,8 miljoen inwoners, het inwonertal van de metropoolregio bedraagt 3,7 miljoen. Het is de grootste stad van Italië. Door de stad, gelegen in het midwesten van het Apennijns Schiereiland, stromen de Tiber en de Aniene. Bezienswaardig zijn het Colosseum, het Forum Romanum, het Pantheon, de Sint-Pietersbasiliek, de Trevifontein en het Monument van Victor Emanuel II.

Doorheen de geschiedenis van ruim 2700 jaar ontwikkelde de stad zich tot een van de belangrijkste steden van de westerse cultuur. Rome was de hoofdstad van het Romeinse Koninkrijk, de Romeinse Republiek en het Romeinse Keizerrijk. Sinds 1871 is het de hoofdstad van Italië. In de dwergstaat Vaticaanstad, een enclave in de stad, zetelt de paus. Het historisch stadscentrum bevindt zich op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO. Rome is oorspronkelijk gebouwd op zeven heuvels en strekt zich inmiddels uit tot aan de Tyrreense Zee.

Over het ontstaan van Rome doen veel verhalen de ronde. Volgens de legende opgetekend door de Romeinse geschiedschrijver Titus Livius (rond 59 v.Chr. - 17 n.Chr.) in zijn geschiedenis van Rome is de stad in 753 v.Chr. gesticht door Romulus en Remus.

Onder de Etrusken werd Rome geregeerd door koningen. Na het verjagen van de laatste koning, Lucius Tarquinius Superbus, werd Rome een republiek tot de laatste eeuw voor Christus. Daarna werd het een keizerrijk. Tijdens de Romeinse Republiek verenigde Rome het Italische schiereiland waarna het Middellandse Zeegebied werd onderworpen. Tijdens het Romeinse Keizerrijk omvatte het rijk delen van West-Europa en van het Midden-Oosten. Rome telde toen, als hoofdstad van dit enorme rijk, meer dan een miljoen inwoners. Vanaf de derde eeuw begon het verval waarna in de loop van de vierde en vijfde eeuw een definitieve splitsing in een West- en Oost-Romeinse Rijk volgde. Byzantium (bekend als Constantinopel) werd de nieuwe hoofdstad nadat de keizerlijke instellingen, de bureaucratie en de politieke en economische elite naar Constantinopel verhuisden. Rome kromp ineen tot een gemiddelde provinciestad.

Tijdens het verval en de uiteindelijke val van het West-Romeinse Rijk slonk de Romeinse bevolking sterk. Rome bleef belangrijk als pauselijke stad. Naast Rome bestuurde de paus een groot gebied om Rome heen: (de Kerkelijke Staat) in Midden-Italië. Tijdens het Westers Schisma in de veertiende eeuw verliet de Paus Rome.

Tijdens de Italiaanse eenwording van 1860 was de Pauselijke Staat, met als hoofdstad Rome, het enige deel van het Italiaanse schiereiland dat niet door het nieuwe Koninkrijk Italië werd ingenomen. De stad bleef met steun van Franse troepen en enkele duizenden Zoeaven (vrijwillige, katholieke soldaten uit heel Europa) nog tien jaar in handen van de paus. In 1870 volgde de Inname van Rome door de Italianen en migreerden velen uit het voormalige Koninkrijk Napels noordwaarts om bij de nieuwe overheid in Rome te werken of in de zich uitbreidende industrie. Hierdoor groeide de stad aanzienlijk. Het duurde tot 1929 voor de paus weer staatshoofd werd over zijn eigen grondgebied door met Benito Mussolini het Verdrag van Lateranen af te sluiten, dat Vaticaanstad oprichtte.

Kort na de Eerste Wereldoorlog was Rome getuige van de groei van het Italiaanse fascisme geleid door Benito Mussolini. In 1922 marcheerden zij naar de stad om het nieuwe Italiaanse rijk uit te roepen en werd een bondgenootschap met nazi-Duitsland aangegaan. Het interbellum groeide de bevolking tot meer dan één miljoen. Op 19 juli 1943 werd de wijk San Lorenzo gebombardeerd door de Anglo-Amerikaanse luchtmacht, wat resulteerde in ongeveer 3.000 doden en 11.000 gewonden, maar dankzij de culturele schatten en het Vaticaan ontsnapte Rome grotendeels aan het tragische lot dat andere Europese steden te beurt viel. Na de val van Mussolini en de door het nieuwe regime van Pietro Badoglio onderhandelde wapenstilstand met de geallieerden op 8 september 1943, bezetten de Duitsers de stad en werd Rome tot open stad verklaard. Rome werd bevrijd op 4 juni 1944.

Campo de'Fiori

De Campo de' Fiori is een bekend plein in Rome. Deze piazza dankt zijn benaming niet aan de wekelijkse bloemenmarkt die er sinds de negentiende eeuw plaatsvindt, maar aan de oorspronkelijk weide in de Romeinse rione (wijk) Parione. Op het plein staat een standbeeld van Giordano Bruno, die hier in 1600 werd terechtgesteld.

De benaming van dit plein moet niet verward worden met die van een geologische formatie in Noord-Italië, het Campo dei Fiori.

Verder speelde het plein een grote rol in het leven van kunstenaars, schrijvers en dichters uit Rome in de periode van de jaren 50 tot begin jaren 70. De schrijver Enzo Siciliano publiceerde in 1993 zijn memoires onder de titel Campo de' Fiori, waarin leven en dood van Pier Paolo Pasolini een belangrijke rol speelt.

Fontana delle Tartarughe

(Schildpaddenfontein) is een fontein aan de Piazza Mattei in de wijk Sant'Angelo in Rome.

De familie Mattei, die haar paleis aan het plein had, gaf in 1581 opdracht voor de bouw van de fontein naar een ontwerp van Giacomo della Porta. Na vervaardiging van de bronzen door  Teddeo Landinii (± 1550/1561 - 1596), werd de fontein in 1588 in gebruik genomen. Aan de beelden van vier efebes, in identieke maar gespiegelde houdingen gezeten op kleine dolfijnen, werden bij een restauratie in 1658 vier schildpadden toegevoegd door Gianlorenzo Bernini of Andrea Sacchi. Het lijkt of de efeben ze omhoog duwen om te drinken.

Oorspronkelijk zou een deel in marmer worden uitgevoerd, een steensoort die betrekkelijk snel erodeert onder invloed van water. Ook waren er in eerste instantie acht dolfijnen, maar vier extra spuitmonden namen te veel van de waterdruk weg. De bovenste dolfijnen werden elders gebruikt en hun vermoedelijke plaats later ingenomen door de schildpadden.

De schildpadden zijn meermaals gestolen en tenslotte door de stad Rome overgebracht naar de Capitolijnse Musea. De schildpadden die nu te zien zijn in de fontein zijn in feite kopieën.

Galleria Doria Pamphilj

De rococogevel van het Palazzo Doria Pamphilj aan de Via Corso is nog niet zo lang geleden gerestaureerd. Er achter ligt een met goud en fresco's versierd gebouw, waar aan de met zijde beklede muren schilderijen van Titiaan en anderen drie rijen dik boven elkaar hangen. 

Het Pantheon is een antieke tempel in Rome uit de 2e eeuw n.Chr.

Het is een herbouw van een eerder pantheon op deze plaats dat in 80 door brand werd verwoest. Pantheon (Grieks: πάς pas = elke / θεός theos = god) betekent '(gewijd aan) alle goden’. Het Pantheon is een van de best bewaard gebleven Romeinse gebouwen ter wereld. Dit dankt het gebouw aan het feit dat het in de 7e eeuw werd omgevormd tot kerk en continu in gebruik is gebleven en onderhouden. Het Pantheon is nog steeds in gebruik als rooms-katholieke kerk en is gewijd aan de Heilige Maria en de martelaren. Het heeft de kerkelijke eretitel basilica minor.

Het oorspronkelijke gebouw dateerde uit 27 v. Chr. en werd gebouwd onder het consulaat van Marcus Agrippa. De tempel werd in 80 n. Chr. tijdens een grote brand verwoest. Onder keizer Domitianus werd het Pantheon weer hersteld. In 110 tijdens de regering van keizer Trajanus (98-117) werd het Pantheon door de bliksem getroffen. Voor de tweede keer moest het Pantheon weer worden opgebouwd. Keizer Hadrianus liet tussen 119 en 125 het Pantheon geheel herbouwen, waarbij het zijn huidige ronde vorm kreeg. De oorspronkelijke wijdingstekst die Agrippa als opdrachtgever vermeldde werd ook op het nieuwe gebouw aangebracht. Op de gevel aan de voorzijde staat in bronzen letters:
M · AGRIPPA · L · F · COS · TERTIUM · FECIT

Dit betekent: 'Marcus Agrippa, zoon van Lucius, voor de derde maal consul, heeft dit gebouwd'. Hoewel het huidige Pantheon onder Hadrianus werd gebouwd, liet hij niet zijn eigen naam op de gevel vereeuwigen, omdat hij daarmee de senaat voor het hoofd zou stoten. Keizer Domitianus had eerder enkele gerestaureerde gebouwen met z'n eigen naam beschreven, wat hem niet in dank was afgenomen. Het kwam Hadrianus bovendien niet slecht uit dat er op deze plek al eerder door Agrippa was gebouwd. Door de verbinding aan te houden met Agrippa, rechterhand van keizer Augustus, kon Hadrianus zich als legitiem opvolger van Augustus presenteren. De inscriptie komt voor in de biografie van Suetonius over keizer Augustus, waarin een adelaar boven de eerste letter "M" ging zitten. Aangezien het Latijnse woord Mors, de dood, ook met een M begint, zag Augustus hier een voorteken in dat zijn einde naderde

Na de val van het West-Romeinse Rijk bleef het Pantheon in bezit van de Byzantijnse keizers, hoewel zij geen werkelijke macht meer hadden in Rome. Keizer Phocas schonk de tempel in 609 aan paus Bonifatius IV. Deze paus maakte van het Pantheon een kerk, de Santa Maria ad Martyres. Om die reden is het Pantheon nooit afgebroken, wat bij de meeste andere niet-christelijke tempels in Rome wel is gedaan.

Vanaf de renaissance werd het Pantheon gebruikt als begraafplaats voor vooraanstaande Italianen, van wie Rafaël en Victor Emmanuel II de bekendste zijn.

Het Pantheon is nog in goede staat, maar mist de bronzen plafondbekleding van de koepel. In opdracht van paus Urbanus VIII zijn de bronzen omlijsting van de cassettes in het gewelf en de bronzen ornamenten van de portico omgesmolten. Het verhaal gaat dat dit brons door Bernini is gebruikt om er het baldakijn boven het graf van Petrus in de Sint-Pietersbasiliek van te laten gieten. Dit werd als een grof schandaal beschouwd en leidde tot een beroemd geworden uitspraak: quod non fecerunt barbari, fecerunt Barberini, vrij vertaald: wat de barbaren niet hebben gesloopt, hebben de Barberini wel afgebroken. In werkelijkheid heeft Bernini dit brons niet gebruikt. Hij vertrouwde de legering niet. Op de voorgevel werden twee kleine klokkentorentjes gebouwd, die in de 19e eeuw weer zijn verwijderd.

Voor de rotunda, het ronde deel van het gebouw, bevindt zich een portico (breedte: 34,2 meter) bestaande uit drie rijen Korinthische zuilen (acht in de eerste rij, zestien in totaal). De rotunda zelf heeft naast de apsis, die precies tegenover de ingang ligt, zes nissen die elk gedragen worden door twee Korintische zuilen. Elke nis wordt aan beide zijden met twee Korintische pilasters afgesloten. Tussen de nissen zijn acht aediculae met daarin beelden. Direct achter het marmer en de aediculae zitten zware betonnen pijlers. Deze acht pijlers dragen grotendeels het gewicht van de koepel. De koepel zelf heeft vijf ringen met cassetten. Deze is in metselwerk en ongewapend beton uitgevoerd met een centrale opening, de oculus, met een diameter van 8,7 meter. Deze opening is ook echt open en het regent dus soms naar binnen. De vloer is licht hol om het regenwater in het centrum af te kunnen voeren. De diameter van de koepel is gelijk aan de hoogte van de vloer tot aan de oculus: 43,30 meter.

De koepel van het Pantheon bleef tot 1434 de grootste koepel ter wereld, toen in Florence een grotere koepel werd gezet op de Santa Maria del Fiore, die een diameter van 45 meter heeft. Om deze enorme koepel te maken hebben de Romeinen enkele technieken toegepast:

• zo brachten ze bovenaan het oculus aan. Dit is een ronde opening die ervoor zorgt dat de koepel soepelbleef en zo bestand was tegen aardbevingen;
• de Romeinen beperkten het gewicht van de koepel door een combinatie van technieken:
  • er werden cassettes (uitsparingen) in de koepel aangebracht;
  • de wand van de koepel werd naar boven toe allengs dunner geconstrueerd;
  • hoger in de koepel werd een lichter materiaal gebruikt dan in de basis ervan.

Zodoende werd het gewicht van de gehele koepel zoveel mogelijk beperkt. Zo is in de basis van de koepel basalt gebruikt en bovenin rond het oculus cement van gemalen puimsteen, dat zo licht is dat het in water drijft. De schil van de koepel is bovenaan bij de oculus 1,2 meter dik en wordt naar onderen toe steeds dikker en rust ten slotte rondom op 7 meter dikke muren.

De afmetingen van het bouwwerk zijn zo berekend dat elk jaar op 21 april, de dag waarop volgens de legende de stad Rome is gesticht, het zonlicht op het middaguur exact valt op de ingangsportiek

Piazza Colonna

Piazza Colonna is een rechthoekig plein in Rome en is vernoemd naar de zuil van Marcus Aurelius die hier al sinds de oudheid staat. Het plein ligt vlak bij Piazza Venezia en het Pantheon van Rome. Op het plein ligt het Palazzo Chigi, de vroegere ambassade van Oostenrijk-Hongarije en nu regeringsgebouw.

Piazza Navona

De Piazza Navona ligt in een van de oudste buurten van Rome, de Campus Martius. Het Pantheon, dat gebouwd is in de eerste eeuw v.Chr., staat vlakbij.

Keizer Domitianus (81 - 96) liet op deze plaats een groot stadion bouwen voor atletiekwedstrijden. Na de val van het Romeinse Rijk bouwden de Romeinse burgers huizen op de voormalige tribunes. De atletiekbaan zelf bleef onbebouwd en evolueerde in de loop der eeuwen tot een groot plein. Wil je meer weten over dit plein? Ga naar deze pagina en scroll naar Rome.

In de 17e eeuw gaf paus Innocentius X de huidige vorm aan de Piazza Navona. Hij liet de kerk Sant'Agnese in Agone, een paleis en een grote fontein bouwen.

Aan het plein staat de kerk Sant'Agnese in Agone die gebouwd werd door Francesco Borromini, de grote rivaal van Bernini in het 17de-eeuwse Rome. Eén van de vier figuren van Bernini's Vierstromenfontein deinst achteruit, alsof het bang is dat de kerk om hem zou vallen. Op die manier uitte hij indirecte kritiek op zijn rivaal Francesco Borromini: de kerk was zo slecht gebouwd dat het elk moment kon instorten. Ze geeft aanleiding tot verscheidene legendes over de Fontana dei Quattro Fiumi die er recht voor staat.

De fontein werd gebouwd door Bernini en kreeg de naam La Fontana dei Quattro Fiumi. De vier beelden verwijzen naar vier grote rivieren, de Donau, de Ganges, de Nijl en de Rio de la Plata, en zitten aan de voet van de obelisk.

De tweede fontein is de Fontana del Moro (de Moor) van Giacomo della Porta.

De derde fontein is de Fontana del Nettuno (Neptunusfontein) die ook is ontworpen door Giacomo della Porta. De Neptunusfiguur werd later toegevoegd omdat het plein niet symmetrisch was.

Santa Maria Sopra Minerva