Versailles

Volgens de meest gangbare verklaring zou het toponiem Versailles afgeleid zijn van het Oudfranse woord versail dat reeds in 1038 opduikt in een oorkonde in de persoonsnaam Hugues de Versaillis. Versail verwijst dan naar een 'gebied waar het onkruid is gewied', of 'ontgonnen grond'. Het woord zou op zijn beurt afstammen van het Latijnse werkwoord versare wat omkeren, omdraaien of ploegen betekent. Versail zou dus 'akker' betekenen. Volgens plaatselijke etymologen zou het zijn afgeleid zijn van de omschrijving verses saillantes ter aanduiding van opborrelende stromen of oppervlaktewateren, daarmee verwijzend naar het moerassig karakter van de streek.

Versailles is vooral bekend door het kasteel van Versailles, gebouwd door Lodewijk XIII en uitgebreid door zijn zoon Lodewijk XIV. Gedurende het ancien régime was Versailles de hoofdzetel van het absolutisme. De stad wordt beheerst door het kasteel, onder meer door de lanen die naar het kasteel leiden.

Versailles is het bekendste en grootste paleis in Frankrijk. Het paleis ligt 20 kilometer vanaf Parijs. Het volledige landgoed bedraagt ruim 800 hectare. Bedenk wel voordat je gaat dat er weinig toiletten zijn. In de tijd dat de Zonnekoning er woonden waren er bijna geen. Alleen Lodewijk had een badkamer en toilet voor zichzelf.  In dat hele grote gebouw waren er verder bijna geen sanitaire voorzieningen. Hoe ze dat deden? Gewoon in een hoekje plassen (ondergoed droeg men bijna niet) en voor een grote boodschap? Billen uit het raam en hupsakee. Dat kunnen we ons nu niet meer voorstellen.

Zowel het landgoed als het paleis van Versailles zijn reusachtig groot. Het paleis telt 700 kamers, gangen en zalen. Er zijn 70 trappen en er staan meer dan 5000 meubelstukken in het paleis. In de reusachtige paleistuinen staan o.a. 600 antieke fonteinen en 372 sculpturen. Kortom er is genoeg te zien! Trek daarom minstens een dag uit voor uw bezoek aan Versailles.

Het oorspronkelijke ontwerp van het paleis stamt uit 1624. Versailles werd toen gebouwd als een jachtslot voor Lodewijk XIII. Zijn zoon Lodewijk XIV heeft het jachtslot verbouwd en uitgebreid tot het reusachtige landgoed zoals we dit hedendaags kennen. In 1661 werd het jachtslot omgebouwd tot paleis door de architect Louis Le Vau. In 1680 nam architect Mansart het stokje over, hij zorgde voor de uiteindelijk vorm van het paleis. In mei 1682 werd Versailles het hoofdverblijf van de Franse koninklijke familie.

Het paleis is onderverdeeld in drie vleugels: een noord, zuid en middenvleugel. Alle zalen en kamers van het paleis staan met elkaar in verbinding. De bekendste vertrekken van Versailles zijn:

Spiegelzaal

In de noordvleugel van het paleis treft u de beroemde Galerie des Glaces. De oogverblindende zaal werd gebruikt als wachtkamer voor gasten en als balzaal. Op het plafond van de spiegelzaal ziet u 30 schilderingen die de geschiedenis van Lodewijk XIV weergeven. De wanden in de ruimte zijn bedekt met meer dan 300 spiegels.

Koninklijke kamers

Op de eerste verdieping van het paleis vindt u le grand appartements du roi. Dit zijn zeven prachtige vertrekken die door Lodewijk XIV gebruikt werden voor het ontvangen van gasten. De vertrekken staan beter bekend als de planetenzaal. Alle vertrekken zijn rijkelijk versierd met vergulde decoraties, marmeren panelen en plafondschilderingen.

Koninklijke slaapkamer

De centrale ruimte van het paleis is de koninklijke slaapkamer. Hoe hoger men in rang was, des te dichter sliep men bij de koning. Het vertrek is rijkelijk versierd met vergulde decoraties, wandtapijten en schilderijen. In het midden van de kamer treft u het grote paradebed (hemelbed van de koning) met daarvoor de vergulde balustrade. Bijna alles in de kamer is nog hetzelfde als in de tijd van Lodewijk XIV.

De kamer van Marie-Antoinette

Galerij der veldslagen

De grootste ruimte in het paleis is de Galerie des Batailles. De zaal werd in 1833 aan het paleis toegevoegd. In de zaal treft u 33 schilderwerken van bekende Franse veldslagen. De imposante zaal is 120 meter lang en 13 meter breed.

Op het landgoed tref je prachtige paleistuinen, een klein en een groot lustpaviljoen (Trianon) en het dorpje van Marie Antoinette (le Hameu de la Reine).

De reusachtige paleistuinen zijn aangelegd in de kenmerkende Franse stijl met prachtige patronen, strak geknipte heggen en kaasrechte paadjes. De paleistuinen zijn ontworpen door André le Nôtre. De eyecatchers van de paleistuinen zijn de vele fonteinen. Hedendaags zijn (vanwege de hoge kosten) de fonteinen slechts een aantal dagen per week actief.

In de periode maart t/m oktober zijn de fonteinen werkzaam op dinsdag, zaterdag en zondag tussen 11:00 & 12:00u en tussen 15:30 & 17:00u. De overige maanden zijn de fonteinen alleen werkzaam op zaterdag en zondag.

Op het landgoed tref je verder twee prachtige lustpaviljoenen (tuinhuizen): le Petit Trianon en le Grand Trainon. De lustpaviljoenen werden door de koninklijke familie gebruikt om dicht bij elkaar te kunnen zijn, zonder de vele strikte regels van de hofetiquette.

Dicht in de buurt van le Petit Trianon vind jer het kleine dorpje (le Hameau de la Reine) van Marie Antoinette. Het dorpje is omstreeks 1785 gebouwd en werd door de koningin gebruikt om zich even te onttrekken van het strikte leven aan het hof. De binnenzijde van de huisjes zijn niet geopend voor bezoekers.

Het Klein Trianon is een klein lustpaviljoen gelegen in de Franse tuin van het Kasteel van Versailles, niet ver van het Groot Trianon.

Het paviljoen werd gebouwd tussen 1762 en 1768 door Ange-Jacques Gabriel als een klein kasteel met een vierkante plattegrond. De vier gevels zijn onderling verschillend van stijl. De voorgevel heeft vier hoge Korinthische zuilen.

Het Klein Trianon was een geschenk van Lodewijk XV aan madame de Pompadour. Omdat zij vóór de voltooiing stierf, nam hij het gebouw in gebruik met Madame du Barry, een van zijn andere maîtresses. Marie Antoinette kreeg het in 1775 cadeau van Lodewijk XVI. Ze liet het park eromheen, dat voordien tijdens de daguren toegankelijk was voor het publiek, afsluiten en liet de bijhorende serres afbreken. Het in 1775-1784 voor Marie-Antoinette ontworpen lustpaviljoen van het Klein Trianon bevat onder andere:

• Theater van de Koningin (Théâtre de la Reine)
• de Uitzichttoren (Belvédère)
• Tempel der Liefde (Temple de l'amour)

Aangrenzend bevindt zich het in 1783-1786 door Richard Mique (1728–1794) aangelegde Le Hameau de la Reine.

Marie Antoinette trok zich graag terug in het Klein Trianon, in het gezelschap van maar enkele hofdames, haar kinderen of haar schoonzus Madame Elisabeth. Ze verbleef hier in totaal 116 dagen gedurende haar tienjarig verblijf in Versailles. In het interieur liet ze een nieuw boudoir inrichten en in het smeedwerk van de vestibule liet ze haar initialen aanbrengen.

Na de Franse Revolutie, in 1793, werd het meubilair weggehaald en deed het gebouw dienst als hotel. Napoleon stelde het Klein Trianon ter beschikking aan zijn zus Pauline Bonaparte. Na de Restauratie nam de dochter van Lodewijk XVI er haar intrek. Daarna verbleef koning Lodewijk Filips er soms met zijn echtgenote. Onder het Tweede Franse Keizerrijk liet keizerin Eugénie het gebouw inrichten als museum gewijd aan Marie Antoinette.

Het lustpaviljoen werd gebruikt door de koninklijke familie om de strenge hofetiquette te ontvluchten en dichter bij elkaar te kunnen zijn. 

Het gehucht Trianon werd in 1668 gekocht door Lodewijk XIV, hij verenigde dat met het Domein van Versailles en liet het vervolgens geheel slopen om er in 1670 een paviljoen te laten bouwen. Bij deze eerste versie, van architect Louis Le Vau, werden de gevels bekleed met blauwe en witte porseleinen tegels en werd zodoende het Trianon de Porcelaine genoemd. In 1687 besloot Lodewijk XIV dit paviljoen te vervangen door een groter gebouw.

Het huidige gebouw (1687-1688), van architect Jules Hardouin-Mansart, bestaat uit twee vleugels in lichtgeel marmer, die door een galerij (Robert de Cotte) met gekoppelde Ionische zuilen uit rood marmer, verbonden worden. Naar aanleiding van de decoratie werd dit het Trianon de Marbre genoemd.

Het Groot Trianon ligt ten noorden, aan het eind van een dwarsarm van het Grand Canal en is omgeven door tuinen en een park. Hardouin-Mansart ontwierp ook de marmeren fontein, de Buffet d'Eau, 1703.

Het werd in de 18e eeuw verwaarloosd. Napoleon III en later Lodewijk Filips lieten het gebouw in ere herstellen. De appartementen bevatten salons, chambres en antichambres. De rechter­vleugel, waarin zich Lodewijk XIV, Madame de Maintenon en later Napoleon Bonaparte ophielden, laat verschil­lende stijlperioden zien:

• de Salon Rond, ingericht tijdens de regering van de Zonnekoning
• de Salon de Famille uit de tijd van Lodewijk Filips
• de werk- en slaapkamer van Napoleon Bonaparte (periode 1810-1814).