Dag 16 Amalfi en Apulië

James Bond reisde voor zijn nieuwste film, No Time to Die (die in april 2021 in de bioscoop te zien zal zijn) niet alleen af naar het inmiddels wereldberoemde Matera, maar ook naar het nog vrij onbekende Gravina in Puglia.

Gelukkig is het er meestal opvallend rustig en wandel je op je gemak over de brug, die in de zeventiende eeuw als aquaduct werd aangelegd om ervoor te zorgen dat het dorp van water kon worden voorzien. In 1722 stortte de brug in na een aardbeving, maar dankzij de familie Orsini werd de brug die beide zijden van Gravina verbindt weer in ere hersteld.

Aan de rand van een diep ravijn rijst de imposante kathedraal van Gravina in Puglia op. Vanaf de voet van de kathedraal heb je een weergaloos uitzicht over de kloof.

Castel del Monte

Het kasteel werd rond 1240 gebouwd in opdracht van keizer Frederik II. In een brief uit 29 januari 1240 gaf de keizer van het Heilige Roomse Rijk opdracht tot voorbereidende werkzaamheden. Andere achthoekige gebouwen die hij kende, waren de Paltskapel in Aken, Rotskoepel in Jeruzalem, Paltskapel van kasteel Hagenau, de San Vitale in Ravenna. Frederik bouwde ook de achthoekige 'Torre di Federico' in Enna (Sicilië).

Mogelijk is Castel del Monte gebouwd op de fundamenten van een eerder fort of mausoleum. Het werd vernoemd naar het dichtbijgelegen klooster met dezelfde naam.

In de loop van de eeuwen werd het kasteel als residentie, gevangenis, schuilplaats tegen de pest, en als rovershol gebruikt.

Van 1268 tot 1299 werden twaalfduizend dagen Frederiks kleinkinderen Federico (1259-1312), Enrico (1254-1318) en Enzio (1261-1301), de zonen van Manfred, in Castel del Monte gevangen gehouden door Karel van Anjou. Ze waren 'als beesten met kettingen vastgeklonken aan de muren', de ogen uitgebrand en gecastreerd.

In 1876 werd het kasteel voor een verwaarloosbaar bedrag eigendom van de Italiaanse staat. Het was vervallen en de meeste beelden en ornamenten waren allang weggeroofd. Het werd gerestaureerd en kreeg de status van nationaal monument.

Het kasteel is op een hoge, kegelvormige heuvel (540 meter) gelegen, 'Hohe Staufe' (hoge beker) in het Duits. Het vertoont een opvallende gelijkenis met de heuvel bij Göppingen (bij Stuttgart), waarop zijn overgrootvader in 1085 de stamburcht Hohenstaufen bouwde.

Op de plattegrond is te zien dat alles aan het kasteel achthoekig is. Het kasteel vormt een volmaakte achthoek, octogoon. Rond de achthoekige binnenplaats liggen acht identieke zalen waarvan de muren en plafonds met marmer bekleed zijn. De muren zijn acht voet dik en tachtig voet hoog. Er zijn twee verdiepingen, dat maakt in totaal zestien zalen. Aan de buitenzijde staat aan elke hoek een uitstekende, achthoekige, gevechtstoren. Drie van de acht torens hebben wenteltrappen. Zij draaien 'verkeerd om'. De acht bovenzalen hebben wel een doorgaande verbinding. De zalen hebben tweebogige vensters en een vensterbank. De zaal, die precies op het noorden ligt heeft een venster met drie bogen, het 'Andria'-raam'. De achtste zaal, exact op het oosten, boven het hoofdportaal, wordt de 'troonzaal' genoemd. De zaal heeft als enige een venster naar buiten en naar het binnenhof. De zaal wordt met Frederik zelf geïdentificeerd.

Op het achthoekige binnenhof heeft mogelijk een achthoekige fontein gestaan.

Het is duidelijk dat de allerbeste vaklieden hier aan het werk zijn geweest. Mogelijk speelden cisterciënzers, de bouwheren van de gotiek, een belangrijke rol bij de bouw, want zij waren in de westerse wereld de enigen die de architectonische kennis hadden voor een dergelijk bouwwerk. De bouwkundige kennis werd traditioneel mondeling overgeleverd. Dat zou verklaren waarom er geen documenten over dit project bestaan. Mogelijk had het ontwerp, door de geometrische kennis en strikte symmetrie, een islamitische inspiratiebron.

In de maatverhoudingen komt het 'Gouden Getal' (1,618) zo vaak terug, dat het hoofdportaal als een eerbewijs aan de 'Gulden Snede' wordt gezien.

Het bouwwerk functioneert als een zonnewijzer. Ieder uur vult het zonlicht een van de acht zalen. Uit moderne meettechnieken is gebleken dat Castel del Monte een 'nauwkeurige astronomische kalender' is. Ieder aspect van de bouw is met de 'grootst mogelijke zorgvuldigheid' gekozen, 'en met een diepere bedoeling'.

Castel del Monte is het best bewaard gebleven Stauferbouwwerk. Omdat men er weinig mee kon, werd het nooit verbouwd. Het geldt tegenwoordig als een van de mooiste kastelen van de middeleeuwen.

De functie van het kasteel is een mysterie. Het is niet echt bruikbaar als vesting of woonkasteel. Er zijn geen keukens, voorraadkamers of kapel. Slechts vijf zalen hebben een schouw, maar er is geen voorziening voor houtopslag. Er is geen ridderzaal of ontvangstzaal. Er is geen slotgracht of greppel en ook de toegangspoort is niet goed te barricaderen. Mogelijk was het bedoeld als jachtslot, maar stallen en verblijven voor valkeniers ontbreken.

Mogelijk wenste Frederik een bouwkundig volmaakt monument te maken, als afspiegeling van de volmaaktheid van zijn bestuur. Eerder maakte hij de Wetten van Melfi om van het Koninkrijk Sicilië een 'modelstaat' te maken met een uitmuntend ambtenarenapparaat. De invloed van de Kerk zou door dat bestuur minder zijn.

 Afscheid nemen van Peppino en Marilena.  Ik kijk misschien wat serieus, omdat het maken van een selfie tot drie keer toe mislukte, maar wat hebben we het naar ons zin gehad bij Stella dei Campi. Wat ons het meest opviel in Puglia (maar ook wel in Amalfi) was vooral de vriendelijke en hulpvaardige bewoners, die maakten op ons heel veel indruk. Dat gold vooral ook op ons verblijf adres. En het was er zo heerlijk rustig. Super gewoon.