Sainte Chapelle

De voormalige hofkapel van het koninklijke paleis van Lodewijk IX was Sainte-Chapelle. Sainte-Chapelle is het enige volledig overgebleven gebouw van het oude koninklijke paleis. De kapel bevindt zich in het centrum van Parijs op het eiland Île de la Cité, dicht in de buurt van de Notre-Dame. Ze is gebouwd in rayonant gotische stijl in opdracht van koning Lodewijk IX, die een nieuwe hofkapel wenste voor het paleis van de Capetingers om er zijn verzameling Passierelieken onder te brengen. De in 1248 ingewijde kapel is met de Conciergerie het voornaamste restant van het verdwenen paleis. Tegenwoordig wordt de kapel omringd door het Palais de Justice.

De prachtige kerk is opgebouwd uit 2 kapellen: een eenvoudige kapel (oorspronkelijk bestemd voor het hof) op de benedenverdieping en een prachtige rijk versierde kapel op de bovenverdieping (oorspronkelijk bestemd voor de koninklijke familie). De benedenkapel (Chapelle Basse) maakt de indruk van een crypte met haar geringe hoogte van 6,6 meter, ondanks de blauwe en gouden kleuren op het plafond. Via een wenteltrap komt men in de bovenkapel (Chapelle Haute), waar een kapittel zetelde.

Op de bovenverdieping treft u de oogverblindende 15 meter hoge glas-in-loodramen die kenmerkend zijn voor Sainte-Chapelle. Op de prachtige ramen staan meer dan 100 verhalen uit de bijbel afgebeeld. Het merendeel van de glas-in-lood-ramen stammen uit de 13e eeuw. Het roosvenster is later (in de 15e eeuw) toegevoegd. Beide kapellen van de kerk zijn toegankelijk voor bezoekers. Sainte-Chapelle is een populaire bezienswaardigheid onder bezoekers van Parijs.

In 1238-1242 verwierf Lodewijk IX een aantal relikwieën die eeuwenlang tot het kostbaarste bezit van het Byzantijnse Rijk hadden behoord. Ze waren afkomstig uit de Pharoskapel van het Boukoleonpaleis, een gebedshuis dat door kroniekschrijvers van de Vierde Kruistocht de "Heilige Kapel" werd genoemd. Om de verdediging van zijn Latijnse Keizerrijk te financieren, gaf Boudewijn II van Constantinopel in 1238 de doornenkroon in pand aan een Venetiaanse handelaar, die als tussenpersoon optrad in de verkoop aan Boudewijns neef Lodewijk IX. De koning betaalde er 135.000 livres tournois voor, aanzienlijk meer dan de 40.000 die de bouw van de Sainte-Chapelle hem zou kosten. Ook aan andere relikwieën, waaronder een fragment van het heilig Bloed, de heilige Lans en het ware Kruis van Christus, spendeerde hij faramineuze sommen. Het zilveren Grand-Chasse waarin dat alles werd bewaard, kostte ook nog eens 100.000 livres tournois. De "keizerlijke" relieken lieten Lodewijk toe deze van de Paltskapel te overtroeven en zijn dynastie te positioneren als een rivaal van het Heilige Roomse Rijk. Voor het huisvesten van de relieken liet hij een eigen Heilige Kapel bouwen, de Sainte-Chapelle. De bouw ging van start tussen 1241 en 1244.

Sainte-Chapelle is gebouwd tussen 1242 en 1248 in opdracht van koning Lodewijk IX. Hij gaf opdracht tot de bouw van de kapel omdat hij een onderkomen zocht voor een aantal belangrijke relikwieën. Deze bestaan uit: een stukje van het kruis, de doornenkroon en één van de nagels die gebruikt zouden zijn bij de kruisiging van Christus. Na de Franse revolutie zijn de relikwieën verhuisd naar de schatkamer van de Notre-Dame. In 1238-1242 verwierf Lodewijk IX een aantal relikwieën die eeuwenlang tot het kostbaarste bezit van het Byzantijnse Rijk hadden behoord. Ze waren afkomstig uit de Pharoskapel van het Boukoleonpaleis, een gebedshuis dat door kroniekschrijvers van de Vierde Kruistocht de "Heilige Kapel" werd genoemd. Om de verdediging van zijn Latijnse Keizerrijk te financieren, gaf Boudewijn II van Constantinopel in 1238 de doornenkroon in pand aan een Venetiaanse handelaar, die als tussenpersoon optrad in de verkoop aan Boudewijns neef Lodewijk IX. De koning betaalde er 135.000 livres tournois voor, aanzienlijk meer dan de 40.000 die de bouw van de Sainte-Chapelle hem zou kosten. Ook aan andere relikwieën, waaronder een fragment van het heilig Bloed, de heilige Lans en het ware Kruis van Christus, spendeerde hij faramineuze sommen. Het zilveren Grand-Chasse waarin dat alles werd bewaard, kostte ook nog eens 100.000 livres tournois. De "keizerlijke" relieken lieten Lodewijk toe deze van de Paltskapel te overtroeven en zijn dynastie te positioneren als een rivaal van het Heilige Roomse Rijk. Voor het huisvesten van de relieken liet hij een eigen Heilige Kapel bouwen, de Sainte-Chapelle. 

Bij binnenkomst in de kapel wordt de bezoeker als het ware ondergedompeld in een onaards aura van licht. Uit materiële architectuur en decoratie wordt getracht een spirituele ervaring te creëren. De Bijbelse en historische passages in de ramen geven de heilige oorsprong van het Franse koningshuis weer. Boven het altaar staat een relikwieënkastje dat aan de achterkant open is, waardoor licht naar binnen valt en de relikwieën zichtbaar worden. De glas-in-loodramen beslaan meer dan driekwart van de gehele structuur. Twee derde van deze ramen zijn originelen uit de 13e eeuw. Het flamboyante roosvenster is toegevoegd rond 1490. De ondersteunende structuren zijn bescheiden en staan dicht tegen het gebouw aan. Hierdoor worden schaduwen op de ramen geminimaliseerd. Het geheel vertoont onmiskenbaar gelijkenissen met een reliekschrijn, zoals met name Maaslandse kunstenaars vervaardigden. De architect is niet gedocumenteerd. Op stilistische basis zijn enkele namen voorgesteld.

La Conciergerie

La Conciergerie is een bouwwerk in Parijs. Het oude gebouwencomplex staat op het Île de la Cité. Het maakt nu deel uit van het Paleis van justitie.

De conciergerie is een restant van de oude zalenreeks van St. Pol, een groot paleis dat ooit op het Île de la Cité stond. Daarvan resteren alleen fragmenten, de conciergerie, een grote zaal en de Sainte-Chapelle. Hoewel de conciergerie een openbaar en geen militair gebouw is, heeft de gotische architectuur toch enkele militaire elementen.

Filips IV de Schone (1285-1314) liet de conciergerie begin 14e eeuw bouwen door de architecten Nicolas des Chaumes en Jean de Saint-Germer. Het was de zetel van de Comte des Cierges (graaf der kaarsen), die de scepter zwaaide over belastingen en huisvesting. Naar deze titel is het gebouw vernoemd, ook het woord conciërge is daarvan afkomstig. In 1358 verhuisde de koninklijke familie naar het Louvre. Vanaf 1391 deed de conciergerie dienst als staatsgevangenis voor soms wel 1200 gevangenen.

De conciergerie was tijdens de terreur van de Franse Revolutie meestal niet meer dan een tussenstap voor de guillotines die onder andere waren opgesteld op de Place de la Concorde, Place de la Bastille en de Place du Carrousel aux Tuileries. De bekendste gevangenen die hier gevangen werden gehouden en in het daarnaast gelegen Paleis van Justitie ter dood werden veroordeeld, waren koningin Marie-Antoinette (de vrouw van Lodewijk XVI), de dichter André Chénier, Charlotte Corday en Robespierre. De cellen van Marie-Antoinette en Robespierre zijn nu kapelletjes ter nagedachtenis met portretten en persoonlijke voorwerpen, en zijn te bezichtigen.

Ook in de 19e eeuw bleef de conciergerie gebruikt worden als gevangenis (onder andere voor Napoleon III). In het midden van de 19e eeuw onderging het gebouw een grondige renovatie waarna het in 1914 voor het publiek werd opengesteld als een nationaal historisch monument. Een deel van het gebouw is nog steeds te bezichtigen, hoewel een groot deel gebruikt wordt als Paleis van Justitie. De Salle des Gardes, de kamer van de bewakers met elegante meubelen - de Salle des Gens d'Armes, 69 m lang en 27 m breed, wordt nu gebruikt als concertruimte - de Cuisines, met zijn vier grote vuurplaatsen.